Bazarda talkla əlaqəli mineral və materiallar arasında ağ talk, qara talk və hidrotalsit xüsusi yer tutur. Adları bir-birinə yaxın olsa da, bu materiallar kimyəvi tərkibinə, strukturuna, fiziki xüsusiyyətlərinə və istifadə sahələrinə görə bir-birindən fərqlənir. Onların xüsusiyyətlərini bilmək istehsalat üçün uyğun xammalın seçilməsinə və məhsul keyfiyyətinin yüksəldilməsinə kömək edir.
Ağ talk təbii mənşəli, sulu maqnezium silikat tərkibli mineral olan talkın geniş yayılmış növlərindən biridir. Yüksək təmizlik dərəcəsinə malik ağ talk bir sıra fiziki və kimyəvi xüsusiyyətlərinə görə müxtəlif sənaye sahələrində istifadə olunur.
Ağ talkın əsas xüsusiyyətlərinə yaxşı elektrik izolyasiyası, istiliyə davamlılıq, yüksək ərimə temperaturu və yağları adsorbsiya etmək qabiliyyəti daxildir. Bu xüsusiyyətlər onu müxtəlif istehsal prosesləri üçün faydalı xammala çevirir.
Ağ talkın əsas istifadə sahələri:
Kağız istehsalı
Kimya sənayesi
Əczaçılıq sənayesi
Rezin və plastik istehsalı
Keramika sənayesi
Boya və örtük materiallarının istehsalı
Kosmetika sənayesi
Ağ talkın keyfiyyəti onun təmizlik dərəcəsindən, hissəcik ölçüsündən və mineral tərkibindən asılıdır. Buna görə də xammal seçilərkən məhsulun istifadə məqsədi və istehsal tələbləri nəzərə alınmalıdır.
Qara talk maqneziumla zəngin, laylı quruluşa malik silikat tərkibli gil mineralıdır. Yumşaq quruluşu, laylı forması və sürüşkən səthi ilə seçilir. Tərkibində laylararası suyun olmaması və kimyəvi sabitliyi də onun xarakterik xüsusiyyətlərindəndir.
Qara talkın bozdan qarayadək dəyişən rəngi əsasən tərkibindəki üzvi karbonla əlaqələndirilir. Onun mineral və kimyəvi tərkibi bəzi xüsusiyyətlərinə görə ağ talka bənzəsə də, yatağın mənşəyi və əlavə mineral komponentlərin miqdarı fərqlənə bilər. Qara talkın tərkibində talkla yanaşı, kvars və üzvi karbon kimi komponentlərə də rast gəlinir.
Qara talkın emalında əsas istiqamətlərdən biri rənginin açılması və incə üyüdülməsidir. Müvafiq emal texnologiyalarından sonra əldə edilən material müəyyən tələblərə cavab verdikdə keramika sənayesində və müxtəlif istehsal proseslərində doldurucu kimi istifadə oluna bilər.
Qara talkın emalında əsas məqsədlər:
Rəngin açılması və ağardılma prosesinin təkmilləşdirilməsi
Hissəcik ölçüsünün kiçildilməsi
Mineral tərkibinin və təmizliyin yaxşılaşdırılması
Sənaye tətbiqləri üçün uyğun xammalın əldə edilməsi
Qara talkın tətbiq imkanları onun tərkibindən, emal üsulundan və hazır məhsul üçün müəyyən edilmiş texniki göstəricilərdən asılıdır.
Hidrotalsit həm təbii, həm də sintetik formada mövcud olan laylı quruluşlu materialdır. Təbii hidrotalsitin hasilatı çətin və təmizlik dərəcəsi dəyişkən olduğundan, bir çox sənaye tətbiqlərində sintetik hidrotalsitdən istifadə edilir.
Sintetik hidrotalsit laylı ikiqat hidroksidlər (LDH) adlanan materiallar qrupuna daxildir. Bu materiallar xüsusi kristal quruluşa malikdir və anion mübadiləsi, adsorbsiya və katalitik aktivlik kimi xüsusiyyətlər göstərə bilər.
Hidrotalsitin fiziki və kimyəvi xüsusiyyətləri onu polimer və plastik materialların istehsalında əhəmiyyətli xammala çevirir. Xüsusilə sintetik hidrotalsit polivinilxlorid (PVC) istehsalında istilik stabilizatoru, poliolefin qatranlarında isə halogenlərin tutulmasına kömək edən əlavə kimi istifadə olunur.
Hidrotalsitin əsas istifadə sahələri:
PVC istehsalı və istilik stabilləşdirilməsi
Poliolefin qatranlarının emalı
Polimer materialların xüsusiyyətlərinin yaxşılaşdırılması
Halogen tərkibli maddələrin tutulması üçün xüsusi tətbiqlər
Adsorbsiya və kataliz prosesləri
Sintetik hidrotalsitin əsas məhsul növlərinə ümumi təyinatlı, yüksək şəffaflığa malik və alov gecikdirici xüsusiyyətli növlər daxildir. Müvafiq növün seçilməsi istehsal prosesinin tələblərindən və hazır məhsulun gözlənilən xüsusiyyətlərindən asılıdır.
Bu üç material arasındakı əsas fərq onların mineral və kimyəvi tərkibində, strukturunda və sənayedə yerinə yetirdiyi funksiyalardadır.
Ağ talk — yüksək təmizlik dərəcəsi, istilik davamlılığı və sürüşkən quruluşu ilə seçilən, müxtəlif sənaye sahələrində istifadə olunan mineraldır.
Qara talk — üzvi karbon və digər mineral komponentlərin təsiri ilə tünd rəng alan, emal edildikdən sonra müəyyən sənaye sahələrində istifadə oluna bilən materialdır.
Hidrotalsit — xüsusi laylı quruluşa, anion mübadiləsi və stabilləşdirici xüsusiyyətlərə malik materialdır; əsasən polimer və plastik istehsalında tətbiq edilir.
Ağ talk, qara talk və hidrotalsit zahirən və ya bəzi tətbiq sahələrinə görə oxşar görünsələr də, eyni material hesab edilmirlər. Ağ talk əsasən mineral doldurucu və funksional xammal kimi, qara talk isə tərkibinə və emal xüsusiyyətlərinə uyğun sahələrdə istifadə olunur. Hidrotalsit isə xüsusi kimyəvi quruluşu sayəsində polimer materialların stabilləşdirilməsində mühüm rol oynayır.
İstehsalat üçün düzgün material seçərkən onun kimyəvi tərkibi, təmizlik dərəcəsi, hissəcik ölçüsü və nəzərdə tutulan tətbiq sahəsi birlikdə qiymətləndirilməlidir.
