Kalsium karbonat və onun tətbiq sahələri

Kalsium karbonat (CaCO₃) Yer qabığının 4%-dən çoxunu təşkil edir və bütün dünyada rast gəlinir. Onun ən yayılmış təbii formaları təbaşir, əhəngdaşı və mərmərdir (bunlar milyonlarla il ərzində kiçik fosilləşmiş qabıqlı dəniz canlılarının, ilbizlərin və mərcanların çökməsi nəticəsində yaranır).

Təbaşir mikrokristallik materialdır və on min ildən çoxdur ki, yazmaq və çəkmək üçün istifadə olunur. Əhəngdaşı təbaşirdən daha sıx və davamlıdır (qədim Misir piramidalarının tikintisində əhəngdaşı bloklarından istifadə olunmuşdur!). Əhəngdaşının digər növlərindən biri olan travertin qədim dövrlərdən tikinti materialı kimi istifadə edilmiş və Roma akveduklarının əsas komponentlərindən biri olmuşdur.

Kobud kristallik hissəciklərdən ibarət metamorfik süxur olan mərmər tarix boyu tikinti, inşaat və incəsənətdə geniş istifadə olunmuşdur. Qədim yunanlar onu frizlər, relyef heykəllər və sərbəst dayanan heykəllər üçün istifadə edirdilər, daha sonralar isə Renessans dövründə Mikelancelonun yaratdığı əsərlərdə də geniş yer almışdır.

Kalsium karbonatın tətbiq sahələri

Ən çox yönlü materiallardan biri olan kalsium karbonat bu gün yüzlərlə fərqli sahədə istifadə olunur. Bu tətbiqlərin bir çoxu kalsium karbonat tərkibli süxurların xırdalanmasını tələb edir. Bu toz halına gətirmə prosesləri müxtəlif sənaye sahələrinə geniş çeşiddə məhsullar istehsal etməyə imkan verir.

Kalsium karbonatın 10 tətbiq sahəsi var. Gəlin bunlarla daha yaxından tanış olaq;

Kənd təsərrüfatı və akvakultura

Kənd təsərrüfatında istifadə olunan əhəngin əsas tərkib hissəsi kalsium karbonatdır və torpağın turşuluğunu azaltmaq üçün istifadə edilir. Heyvandarlıqda isə yemə əlavə edilərək onun həcmini artırır və tozsuz qalmasını təmin edir. Akvakulturada isə su canlıları yerləşdirilməzdən əvvəl hovuz torpağının pH səviyyəsini tənzimləmək üçün istifadə olunur.

Kalsium karbonat – tikinti sənayesində istifadə

İnsanlar əsrlərdir ki, bu təbii xammalı — kalsium karbonatı yüksək qiymətləndirirlər. CaCO₃-un suda zəif həll olması onun sement istehsalı üçün ideal olmasına səbəb olur. Sement isə hörgü və suvaq məhlullarının əsas tərkib hissəsidir.

Kalsit uzunömürlü və yüksək keyfiyyətli bağlayıcı materialların yaranmasına imkan verir. Bu materiallar həm açıq havada, həm də daxili şəraitdə istifadə edildikdə illərlə davamlılığını qoruyur.

Kalsium karbonat yalnız tikinti materialı kimi deyil, həm də sementin tərkib hissəsi kimi istifadə olunur. Hissəcik ölçüsünə görə təsnif edildikdən sonra asfalt, beton və məhlul hazırlanmasında bağlayıcı rol oynayır.

Plastiklər və sızdırmazlaşdırıcılar

Vinil örtüklər və hasarlar kimi məhsullarda kalsium karbonat əlavə edilərək materialın zərbəyə davamlılığı artırılır. Bu, daha bahalı qatqıları əvəz etməyə imkan verir. Eyni zamanda avtomobil və tikinti sənayesində istifadə olunan yapışdırıcı və sızdırmazlaşdırıcılarda da tətbiq olunur.

Kağız sənayesi

Kalsium karbonat parlaq rəngi və işığı səpmə qabiliyyətinə görə kağız istehsalında ucuz doldurucu kimi istifadə olunur. Kağıza daha parlaq və hamar görünüş verir, istehsal məhsuldarlığını artırır və xərcləri azaldır.

Boyalar və örtüklər

Ağ rənginə görə boyalarda və piqmentlərdə doldurucu kimi istifadə olunur. Bəzi boyaların çəkisinin 30%-ə qədəri kalsium karbonatdan ibarət ola bilər. Bu, daha bahalı maddələrin istifadəsini azaltmağa və örtücülüyü yaxşılaşdırmağa kömək edir.

Səhiyyə və kosmetika

Kalsium karbonat insan sağlamlığının qorunması və yaxşılaşdırılması üçün də istifadə olunur.

İstifadə sahələri:

• Antasid dərmanlar
• Kalsium əlavələri
• Tabletlərdə doldurucu
• Multivitaminlər
• Diş məcunu

Bundan əlavə, xroniki böyrək xəstəliyi olan xəstələrdə fosfat səviyyəsini normallaşdırmaq üçün istifadə olunur.

Kosmetika

Kosmetik məhsullarda doldurucu kimi istifadə olunur və dəridə artıq yağı udmağa kömək edir.

İstifadə olunduğu məhsullar:

• Ənliklər
• Bədən pudraları
• Göz kölgələri
• Üz pudraları
• Tonal kremlər
• Makiyaj bazaları

Həmçinin dezodorantlarda da istifadə edilir.

Qida istehsalı

Kalsium karbonat qida məhsullarında qoruyucu və əlavə maddə kimi geniş istifadə olunur.

Bunlara daxildir:

• Qabartma tozu
• Xəmir məhsulları
• Quru desert qarışıqları
• Şərab

Eyni zamanda qidaların kalsiumla zənginləşdirilməsində istifadə olunur.

Optika

Kalsium karbonatın kristal forması olan kalsitin mükəmməl parçalanma xüsusiyyəti var. Bu kristallar işığı iki fərqli istiqamətdə sındıra bilir (ikiqat sınma). Bu xüsusiyyət optik cihazlarda istifadə olunur.

Su təmizlənməsi

Kalsium karbonat tullantı sularının təmizlənməsində istifadə olunur. O, yosun, bakteriya və göbələkləri neytrallaşdırır və onların səthdə toplanmasına kömək edir. Bu üsul kimyəvi maddələrin istifadəsini azaldaraq daha ekoloji təmiz həll təqdim edir.